چکیده فارسی: امیر معزی از شاعران بزرگ و مشهور خراسان است که به ادب عربی ارادت می ورزید؛ به همین دلیل بسیاری از مضامین شعری خود را چه به صورت مستقیم و چه به صورت غیرمستقیم از طریق شاعران پیش از خود، از ادب عرب اخذ کرده و در تعدادی از قصاید خود، طرح کلی و ساختار عمومی و مضامین و تصاویر شعری قصاید عربی جاهلی را رعایت کرده است.هدف مقاله حاضر، این است که با بررسی دو قصیده و ابیاتی چند از دیگر قصاید امیر معزی، تاثیرپذیری او را از معلقه امروء القیس و مضامین و مفاهیم و تصاویر شعری او نشان دهد. چکیده عربی: یعتبر أمیر معزّی من کبار الشعراء المشهورین فی خراسان ومن محبی الأدب العربی؛ ما جعله متمسکا بالأدب العربی فی کثیر من مضامینه الشعریة بشکل مباشر أو غیر مباشر و عن طریق الشعراء الذین سبقوه کما تمسک فی عدد من قصائده بالشعر الجاهلی فی السیاق العام للقصیدة و مضامینها و صورها.یهدف هذا المقال إلی کشف اللثام عن تأثر أمیر معزی بمعلقة امرئ القیس و مضامینه الشعریة و صوره و مفاهیمه بعد دراسة مقارنة بین قصیدتین کاملتین للشاعرین و مجموعة أخری من أبیات أمیر معزی فی باقی قصائده.

بیّن الإمام علی× فی کل فرصة مناسبة فی المجالس الخاصة والعامة وفی الخطب والرسائل،  مکانة أهل البیت^ فی إمامة الأمة، وشرح حدیث الغدیر ودور قریش فی معارضة الإمامة الإلهیة لأهل البیت. منهج البحث فی هذا المقال هو وصفی تحلیلی، وسنستخدم نهج البلاغة والمصادر الإسلامیة القدیمة مباشرةً لتوضیح ذلک. شرح الإمام علی× نظریة الإمامة الإلهیة بالطرق التالیة:1- وجوب الإمامة: من وجهة نظر أمیر المؤمنین× الإمامة استمرار رسالة النبی. 2-تبیین مکانة أهل البیت^: الإمامة تعود إلی أهل البیت^.3-تبیین مکانة حدیث الغدیر: کان الإمام علی× یبیّن مکانة حدیث الغدیر بین الناس. 4- معاتبته لقریش: الإمام علی× یشکو من قادة قریش لمرافقة الخلفاء. الإمام علی×، الإمامة الإلهیة، أهل البیت^، حدیث الغدیر، قُریش.

الحجاج بمعناه العام فعالیة لغویة خطابیة قائمة علی قضایا من شأنها الإقناع والتأثیر فی نفس المتلقی. و هو ظاهرة ملازمة لإنتاج الخطاب عند البشر مذ کانوا، بید أن الخطابات تتفاوت فی الحجاجیة. أما الیوم فنظریة الحجاج هی القاسم المشترک بین الجدل والخطابة، و یمکن وصف الحجاج بالحوار اللغوی القائم بذاته علی الاستدلال البرهانی والحمل علی الإقناع والتأثیر.والحجاج نستطیع أن نتلمسه فی شعر شعراء (آل البیت)، علیهم السلام، کالکمیت والسید الحمیری ودعبل الخزاعی و غیرهم، إذ خرج هذا الشعر عن الصورة المألوفة للشعر ولفت توجه القدماء إلیه، فقد کان یعرف الخطاب والجدل فقط للخطباء، أما هؤلاء الشعراء فقد نهجوا منهجا مغایرا یمثل منحی جدیدا فی طریقة الدفاع عن (آل البیت)، علیهم السلام، و بیان عظم مکانتهم. هذه الدراسة التی سنقدمها هی فی أحد شعراء (آل البیت)، علیهم السلام، و هو الحسن بن علی الهبل، شاعر یمنی متمیز من القرن الحادی عشر الهجری، لقب بأمیر شعراء الیمن، واشتهر بقصائده الغراء التی تتمیز بصدق العاطفة والولاء لآل البیت و براعة الحجاج والاستدلال فی بیان حقهم و فضلهم والقیام علی من خذلهم وعاداهم، شأنه شأن شعراء (آل البیت) علیهم السلام السابقین. إذن هذا البحث سیحقق هدفین: 1- مشروع لتقدیم مفهوم الحجاج. 2- شرح آلیات و أسالیب الحجاج فی الشعر و علاقته بالأسالیب البلاغیة ابتداء بالکلمة ثم الجملة ووصولا إلی النص، هذه الاسالیب التی عمد إلیها الحسن الهبل لیست للإقناع فقط و إنما للإمتاع أیضا.

چکیده فارسی:زندگی اجتماعی انسان ها، در درون نظام سیاسی و حکومت شکل می گیرد و عملا تصور زندگی بدون حکومت مشکل است. به همین جهت، اندیشمندان همواره حکومت را به عنوان یک ضرورت اجتماعی تلقی نموده اند؛ این یک ضرورت حکم عقلی است و آنچه از روایات شریفه در این زمینه وارد شده، ارشاد و موید همین حکم عقلی است. از جمله روایات در باب ضرورت حکومت، بیان امیرالمومنین (ع) در نهج البلاغه است که در مقابل خوارج افراطی، که شعار « لاحکم الا لله؛ جز حکم خدا، حکمی نیست» سر می دادند و بر نفی وجود هر نوع حکومت در جامعه اسلامی تاکید داشتند، فرمود: «انه لابد للناس من امیر بر او فاجر...؛ مردم به ضرورت، باید حاکمی داشته باشند، نیکوکار باشد و یا بدکار» از آنجا که در این بیان، حاکم عادل و فاجر در عرض یکدیگر قرار گرفته اند، تفاسیر متعددی از آن ارائه شده است. این مقاله، با رویکرد نظری و روش تحلیلی، این روایت را مورد ارزیابی قرار داده، تساوی عادل و فاجر در تصدی حکومت را صرفا تاکیدی بر اصل ضرورت حکومت در جامعه می داند.   چکیده عربی:إن حیاة البشر تنشأ فی باطن النظام السیاسی والحکومة، ومن الناحیة العملیة فإنه یصعب تصور حیاة البشریة دون حکومة، لذا فإن الناس اعتقدوا دائما أن الحکومة هی ضرورة اجتماعیة. کما أن وجود الحکومة یعد من الضرورات العقلیة، وما ذکر فی الروایات فی هذا المضمار هو فی الحقیقة تأیید لحکم العقل هذا، ومن هذه الروایات ما نقل عن أمیر المؤمنین (علیه السلام) فی نهج البلاغة. فقد تصدی للخوارج المتطرفین فکریا والذین رفعوا شعار: (لا حکم إلا لله) قاصدین من ذلک التأکید علی نفی أیة حکومة فی المجتمع الإسلامی، وقال: (لا بد للناس من أمیر بر أو فاجر). نلاحظ فی هذا الحدیث أن الحاکم العادل والفاجر قد جعلا إلی جنب بعضهما البعض، لذلک طرحت تفاسیر عدیدة له. ویقوم الباحث فی هذه المقالة بدراسة وتحلیل هذا الحدیث ویثبت أن التساوی بین العادل والفاجر فیه مجرد تأکید علی أصل وضرورة وجود حکومة فی المجتمع الإسلامی، و ذلک بأسلوب نظری تحلیلی.

کثرت وتعدّدت الدراسات حول التناص الأدبی، وهی بحوث تحتاج إلى,مراجعة النصوص السابقة وبدراسة أسلوبیة، وقد یصعب الأمر على,الباحث لو حضر المؤلّف نفسه فی النصّ السردی، مما یتطلّب البحث دارسة النصّ على,سیاق المبنى,المیتاسردی، للکشف عما هو قبل وبعد النص، وکذلک ماوراء النصّ ونقد النصّ الروائی. ومن الروائیین العرب الذین اهتموا بشکل کبیر بکتابة النصّ المیتاسردی وبمستویاته المختلفة، هو الکاتب السودانی أمیر تاج السر، لاسیما فی روایتیه: "صائد الیرقات" و"طقس" حیث تشتبک الأحداث، والشخصیات، والحبکة، والثیمات بینهما، لدرجة یظّن القارئ أنّهما روایة واحدة، أو الثانیة تکون تتمّة للأولى, . ما یرید البحث مناقشته هو التأرجح بین الخیال والواقع فی الروایتین، ومشارکة المتلقّی فی التمثّلات البنائیة التخییلیة والتوهیمیة وکیف یتورّط القارئ بطریقة السرد أکثر من موضوع الروایة، لاسیما طریقة المؤلّف فی تمییع الحدود بین الروائی نفسه وبین شخصیة من شخصیات الروایة، وقد تمّ العثور على,اکتناز الروایتین بثیمات مشترکة وتکسیرها فی النصّ المیتاسردی، واستخدام الروائی تقنیة المیتاأدب ونزعته النرجسیة المسیّجة بالنقد. هذه الدراسة بحاجة إلى,موازنة بین الروایتین کتناص داخلی لکشف میتاسرد الرواة والحدث والشخصیات. وأما من حیث المنهج فتعتمد الدراسة على,المنهج الوصفی-التحلیلی ومن سمات الدراسة العودة لنصوص المؤلّف السابقة کتناصّ داخلی. وأهم ما توصّل إلیه البحث أن أمیر تاج السرّ کان ملمّاً بتقنیة المیتاسرد، حیث استعمل تقنیة الیمتاسرد فی روایتیه، وأن روایة «صائد الیرقات» هی نصّ سابق ویکتمل بتقنیة ماوراء السرد بروایة «طقس» مع اشتراکات بین الشخوص والأحداث.

مع بدء حملة المغول تعرّض معظم التراث العمرانی الإیرانی مثل المدارس و المساجد و المدن للتدمیر٬ غیر أنّ وجود هولاکو خان فی مدینة مراغة و تأسیس المرکز العالمی للعلوم فی مرصد مراغة على ید الشیخ الخواجه نصیر الدین الطوسی لغرض إنتاج مختلف العلوم و فنون العمارة و المدن أتاح للتراث الإیرانی أن یستعید عظمته و مجده التلید. فی ذلک العصر٬ کانت الألواح المعماریة المصنوعة من الجصّ و القیشانی و المخطوطة بخطوط الکوفی و النسخ و الثلث مزیّنة بالآیات القرآنیة و بالأحادیث النبویة فی ولایة و وصایة الإمام علی (علیه السلام) و الصلوات على الأئمة الإثنی عشر. على سبیل المثال٬ یلاحظ الزائر لمقبرة ألجایتو فی الموقع الأثری «سلطانیة» بمدینة زنجان وجود نقائش داخلیة فی إحدى الشرفات و القوس الخارجی للبوابة الشرقیة زُیّنت بعبارات «لا إله إلّا الله»، «محمد رسول الله»، «علی ولی الله؛ وصی رسول الله». یحاول المقال الحالی بأسلوب وصفی تحلیلی و من خلال زیارة میدانیة للآثار التاریخیة فی العصر الإیلخانی شرح المکانة الأثیرة لولایة و وصایة أمیر المؤمنین علی (علیه السلام) کما جسّدتها نقائش وألواح العصر المذکور. یفترض المقال أنّ هذه النقائش الأثریة بمثابة وثائق تاریخیة نفیسة ترسم الملامح الدینیة للمجتمع الإیرانی و الانتماء المذهبی لولایة علی (علیه السلام) و أهل البیت «علیهم السلام» عند السکان فی الهضبة الإیرانیة المرکزیة.

مطالعة گفتمان ادبی از دیدگاه نشانه معناشناسی، افق جدیدی را برای درک و تحلیل و پیچیدگی­های زبان شعر غنایی و مفاهیم بنیادین موجود در آن گشوده است. از دستاوردهای مهم نشانه معناشناسی این است که دریابیم دیگر سخن ادبی را نمی­توان به واژه­ها و جمله­ها محدود کرد و غالب فرایندهای ادبی از مرز جمله درمی­گذرند و به گسترۀ بزرگ­تری به نام گفتمان می رسند؛ بنابراین حتی برای درک درست واژه­هایی چون «عشق» و «هجران» که از مفاهیم بنیادین شعر غنایی فارسی به شمار می­روند، باید این واژه­ها و سایر واژه­های مرتبط با آن را در پیوند با کلیت گفتمان مربوط به آن مطالعه کرد. گفتمان عاطفی یکی از حوزه­های اصلی بیان احساس در شعر به شمار می­رود. ازآنجاکه شکل­گیری گفتمان عاطفی هر شعر با انتخاب واژه­ها آغاز می­شود، در این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی کوشش شده است سازوکار تولید و دریافت معنا براساس شبکۀ واژگانی و فرایندهای عاطفی آن در شعر بررسی شود؛ بدین منظور به صورت موردی، شعر غنایی امیر معزی با مطلع «ای ساربان منزل مکن جز در دیار یار من...» انتخاب شده و سپس به چگونگی مفهوم «هجران» با عناصر عاطفی گفتمان، همچون: «جسمانه»، «صحنه پردازی عاطفی»، «اتصال و انفصال گفتمانی» و ...، پرداخته است. نتایج نشان می دهد که چگونه در تحلیل این شعر مفهوم بنیادین هجران به عنوان هستۀ اصلی، مسیر گفتمانی را طی می کند و بر همۀ عناصر گفتمان عاطفی از قبیل: نقشِ جسم ادراکی، صحنه پردازی عاطفی، اتصال و انفصال گفتمانی، چشم انداز یا دورنماسازی، نقشِ افعال مؤثر و نقش آهنگ و نمود سایه می افکند و سبب انسجام گفتمان عاطفی می شود. همچنین با در نظر گرفتن مفهوم بنیادین و شبکه واژگانی و عناصر دخیل در فرایند عاطفی می توان عاطفه را در شعر غنایی به صورت روشمند مورد تحلیل، بررسی و حتی ارزیابی قرار داد.

ما فتأت المجتمعات البشریة تواجه علی مرّ التاریخ العدید من التحدیات الفردیة والاجتماعیة. ویلعب المسؤولون فی کل عصر دورًا کبیرًا فی استقرار أمن المجتمع ورفاهیته أو عدمه من خلال اختیار الأسالیب الإداریة. تهدف هذه الدراسة إلی تحلیل أسالیب الإدارة لدی أمیر المؤمنین علی× فی مواجهة تحدیین اجتماعیین رئیسیین، أعنی: الانحرافات الدینیة والمحسوبیة، بالترکیز علی سیرته العملیة. یعدّ الإمام علی× نموذجًا متکاملًا فی الإدارة الإسلامیة، فقد استخدم أسالیب متنوعة فی التصدی للانحرافات. کان× یحاول أولًا تصحیح انحرافات الأفراد من خلال الحوار والمنطق، وإذا لم یجدِ ذلک نفعًا، کان یتخذ إجراءات أکثر حزمًا. وفی مواجهة المحسوبیة، أنشأ الإمام نظامًا رقابیًا دقیقًا، وعیّن أفرادًا أکفاء، وتعامل بعدل مع المخالفین دون اعتبار للعلاقات الشخصیة، مقدمًا نموذجًا فریدًا للإدارة العادلة. اتبعت هذه الدراسة المنهج الوصفی التحلیلی، مع الاعتماد علی مصادر تاریخیة وحدیثیة معتبرة لدی الشیعة وأهل السنة. تظهر النتائج أن المحاور الرئیسیة للإدارة العلویة کانت العدالة، الشفافیة، المساءلة، والالتزام بالمبادئ الإلهیة. تکمن أهمیة هذه الدراسة فی استخلاص نماذج تطبیقیة من سیرة الإمام علی× لحل المشکلات المعاصرة. یمکن أن تساعد أیضًا القادة وصناع القرار فی مکافحة الفساد الإداری والانحرافات الاجتماعیة، مما یمهد الطریق لإقامة مجتمع سلیم وعادل.

چکیده عربی: اشتهر أحمد شوقی بأمیر الشعراء، وهو من أشهر شعراء العصر الأخیر. إنه لم یکن شاعراً لنفسه، وحیاته الخاصة بل کان دایماً شاعراً لغیره. لم یترک شوقی غرضاً من أغراض الشعر، إلا وطرق بابه، وخاض غماره. وهو إن لم یکن شاعراً عالمیاً، فإنه شاعر الشرق، ومن أعظم أرکان النهضة التی وجهت الشعر العربی نحوالقیم الخالدة. تبین هذه الدراسة الاجتماعیات، والأخلاق، والحکم التی جمعت فی دیوانه القیم. عندما نراجع دیوانه نری أنه ینشرُ فی الحقل الاجتماعی آراء حکمیة، ومواعظ أخلاقیة. وفی بعض الأحیان، یورد الشاعر توجیهاته وحکمه، ممزوجةً بالوعظ والإرشاد. وقد جعل شوقی، الأخلاق منارة للدین، وهدیاً للمؤمنین، وبها فوز الناس أجمعین. چکیده فارسی: احمد شوقی نام آورترین شاعران دوره معاصر، در ادبیات عرب به امیر الشعرا شهرت یافته است. شعر او در خدمت خود یا زندگی شخصی اش نبوده، بلکه همواره برای دیگران شعر می سروده است. شعر شوقی در برگیرنده بیشتر درون مایه های شعری است. وی هرچند شاعری جهانی نیست، ولی از شاعران معروف شرق، و بزرگترین رهبران جنبشی است، که شعر عربی را به ارزش های جاوید، رهنمون شده است. این پژوهش به بررسی درون مایه های اجتماعی، اخلاقی، و حکمی در دیوان وی می پردازد. هنگامی که دیوان شوقی را مطالعه می کنیم، در می یابیم که این شاعر ارجمند در زمینه اجتماعی به ارایه اندیشه هایی حکمی، و پندهایی اخلاقی، می پردازد. در برخی اوقات، شاعر رهنمودها، و حکمتهایش را آمیخته به پند، و اندرز بیان می کند. شوقی اخلاق را فروغ دین، و رهنمای مومنین قرار داده، رستگاری همگان را بدان منوط کرده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.